توضیحات:
مبانی نظری هوش هیجانی وخودکارآمدی در 92 صفحه در قالب Word قابل ویرایش.
بخشی از متن :
مبانی نظری هوش هیجانی وخودکارآمدی
پیش گفتار:
در فصل دوم این تحقیق، به مبانی نظری و پیشینه تحقیق پرداخته شده است.
آنچه که در این فصل به آن اشاره خواهد شد عبارت است از : مبانی نظری
تحقیق ( شامل تعاریف ،مفاهیم،پیشینه،دیدگاه های نظریه پردازان و ...)
درحیطه متغیرها و واژگان استفاده شده در تحقیق و هم چنین مرور تحقیقات
داخلی و خارجی در انتهای فصل، که همراه با نتیجه گیری و جدولی از خلاصه این
تحقیقات ارائه شده است.
بخش اول :ادبیات پژوهش
خودکارآمدی
خودکارآمدی اولین بار در دهه 1980 توسط آلبرت بندورا مطرح شد.
خودکارآمدی از جمله صفاتی است که بر اکثر جنبه های زندگی افراد تأثیر دارد.
شناخت خود، افراد را قادر می سازد تا بر افکار، احساسات و اعمال خود کنترل
داشته باشند ( پاچارس[1]، 1986؛ به نقل ازفتاحی، 1382)
بدیهی است که تفکر، انگیزش، احساسات و رفتار انسان در موقعیت هایی که به
توانایی خود احساس اطمینان می کند، متفاوت با رفتار وی در موقعیت هایی است
که در آنها احساس عدم امنیت یا فقدان صلاحیت دارد. درک انسان از
خودکارآمدی بر الگوهای تفکر، انگیزش، عملکردو برانگیختگی هیجانی فرد تأثیر
می گذارد (شولتز[2]، 1990، ترجمه ی کریمی و همکاران، 1384)
یکی از مشکلات تربیتی عصر ما نگرشهای کم بینانه ی افراد به خصوص
نوجوانان نسبت به خود است. شاید یکی از دلایل این باشد که بیشتر جوامع
موفقیت مدار هستند و برای توفیق و برتری ارزش قائلند و از همان سالهای
نخستین زندگی، کودکان را از لحاظ ویژگی های متفاوت (جسمی و روانی) با
یکدیگر مقایسه می کنند و مزیت هر یک را بر می شمارند. تحقیقات متفاوت نشان
داده است که نحوه ی نگرش فرد نسبت به خود در ایجاد شکست یا موفقیت وی تاثیر
دارد. همچنین عملکرد و نحوه ی تلاش و پیگیری افرادی که خود را انسانی
توانا و کارآمد و با استعداد می دانند بسیار متفاوت از کسانی است که خود را
ضعیف و بی استعداد می دانند (تاکمن، ساکستون 92ـ 1991. چانگ، 1990.
پاجارس، 1994. به نقل از کریم زاده، 1380). عوامل زیادی بر موفقیت افراد در
زندگی موثر است. خودکارآمدی به عنوان یک عامل شناختی می تواند به افراد
کمک کند و مسیر رسیدن به موفقیت را برایشان هموار سازد. بنابراین شناخت این
عامل اهمیت فراوان دارد. خود کارآمدی و عوامل موثر برآن سالهاست که در
مرکز توجه روانشناسان تربیتی و دیگر متخصصین آموزش و پرورش قرار دارد. در
سالهای اخیر، جهت گیری متخصصان و محققان این زمینه از عوامل رفتاری به سوی
جهت گیری شناختی تغییر یافته، انواع تعیین کننده های رفتار مانند اسنادها،
راهبردهای شناختی و فراشناختی یا حالتهای هیجانی توام با شناختها، نظام
خود، و خود ارزیابیها مورد تاکید قرار گرفته اند. در میان این دیدگاه ها،
دیدگاه شناختی اجتماعی که تعیین کننده های عمل را از لحاظ شناختی،
فراشناختی و انگیزشی بررسی می کنند، توجه قابل ملاحظه ای را به خود معطوف
داشته است. در این دیدگاه تاثیرات دو عامل انگیزشی یعنی باورهای افراد در
مورد توانایی خود (خود کارآمدی ادراک شده[3]) جهت گیری هدفی[4]
و یک عمل شناختی ـ فراشناختی ـ یعنی راهبردهای یادگیری خود نظم دهنده مورد
توجه خاص می باشند (باندورا1993 به نقل از کریم زاده، 1380 ص: 1).
در زمینه خودکارآمدی محققین بررسی های خود را در سه زمینه متمرکز کرده
اند. در اولین حوزه آنها به ارتباط این باورهای خودکارآمدی و انتخاب شغل و
رشته تحصیلی پرداخته اند یافته ها در دومین حوزه نشان می دهند باورهای معلم
نسبت به خودکارآمدی دانش آموزان در تمرینات آموزشی ارائه شده در کلاس و در
نتایج متفاوتی که دانش آموزان کسب می کنند تأثیر می گذارد. در سومین حوزه
محققین به بررسی همزمان باورهای خودکارآمدی دانش آموزان با دیگر ساختارهای
انگیزشی پرداخته اند که با پیشرفت تحصیلی همبستگی نشان داده اند (لنت و
هاکت[5]، 1987به نقل از پاچارس،1996).
امروزه مطالعات بسیاری جهت بررسی فرآیند خودکارآمدی و باورهای خودکارآمد
انجام گرفته است، که هر کدام از آن ها دیدگاه های مختلفی را در این زمینه
مطرح نموده است. یکی از این دیدگاه ها، نظریه شناختی اجتماعی بندورا است.
بندورا یکی از نظریه پردازان دیدگاه شناختی است که هیچ مکانیسمی را پر
نفوذتر از خودکارآمدی در کنترل عملکرد نمی داند. وی معتقد است که
خودکارآمدی بر شیوه فکر کردن، احساس کردن و برانگیختگی افراد تاثیر می
گذارد. وی انتظارات ویژه کارآمدی را نسبت به سایر انتظارات دارای نقشی
حیاتی تر در انگیزش و عمل انسان می داند. از نظر او افراد با باورهای قوی
در مورد توانایی خود در مقایسه با افرادی که باور ضعیفی از توانایی خود
دارند در انجام تکالیف کوشش و پافشاری بیشتری به خرج می دهند، در برابر
موانع دیرتر تسلیم می شوند و از راهبردهای شناختی بیشتری استفاده می کنند (
پاچارس، 1986؛ به نقل ازفتاحی، 1382).
مفهوم خودکارآمدی
مفهوم خودکارآمدی تاریخچه نسبتاً کوتاهی دارد که نظریه شناخت اجتماعی[6] آلبرت باندورا[7]
(1997) با فعالیتهای بندورا ( 1977 ) آغاز میگردد که به باورها یا
قضاوتهای فرد به توانائیهای خود در انجام وظایف و مسئولیتها اشاره دارد. وی
در نوشتهای تحت عنوان "به سوی یکپارچهکردن تئوریهای تغییرات رفتار" به
این موضوع اشاره کرد (پاجریس، 1996، بندورا ، 1986 )، خودکارآمدی یعنی
قضاوتهای افراد در مورد تواناییهای خود (بندورا، 1986) که این باورهای
افراد نسبت به توانایی هایشان روی تلاش و پشتکار آنها اثر می گذارد. به
عبارتی خودکارآمدی عبارتست از باور فرد، در این خصوص که توانایی انجام
تکالیف را دارد یا خیر (میلن، شیرن، اوریل[8]، 2000 ، ص 101 ).
خودکارآمدی با توجه به احساس تفکر و عمل انسانها متفاوت است. (بندورا 1997
). خودکارآمدی عموماً در حوزه اختصاصی در نظرگرفته میشود، بدین معنا فرد
میتواند خود باوری نسبتاً محکمی در حیطهها و دامنههای مختلف یا
موقعیتهای عملکردی خاصی داشته باشد. اما برخی از محققین یک مفهوم عمومی از
خودکارآمدی متصور شدهاند. این مفهوم به اعتماد کلی فرد به توانایی گذر از
دامنه وسیعی از خواستها یا موقعیتهای جدید بر میگردد. خودکارآمدی عمومی
بر پایه و اساس روشن شدن لیاقت و قابلیت فرد، برای کنارآمدن موثر با
بسیاری از موقعیتهای تنشزا میباشد (شوارز و شولز، 2000 ).
به اعتقاد بندورا (2001 ) خودکارآمدی مفهومی است که بواسطه آن تجربیات،
توانایی و تفکر افراد در یک مسیر ادغام میشود. خودکارآمدی و سایر نگرشهای
انتظاری بطور مشترک دارای این واقعیت هستند که تمامی آنها، باورهایی در
خصوص درک توانایی فردی است، اما تفاوت آنها با خودکارآمدی در آن است که
خودکارآمدی ادراک قابلیتهای فردی به منظور دستیابی به عملکردها و نتایج
موقعیت دیگر از پیش تعیین شده میباشد، بنابراین خودکارآمدی از بابت
باورهای انتظاری متفاوت است (پاجریس، 1996).
پولر و همکاران (2002) بیان میکنند که خودکارآمدی یا ادراک خودکارآمدی
در برگیرنده احساس خوشاینده فرد در انجام تکالیف است که بطور فراگیری با
انگیزش و انجام موفقیتآمیز تکالیف در تمامی انسانها مرتبط است.
اعتقاد یک نفر به قابلیتهای خود در سازماندهی و انجام یک رشته
فعالیتهای مورد نیاز برای مدیریت شرایط و وضعیتهای مختلف. به عبارت دیگر،
خودکارآمدی، اعتقاد یک فرد به توانایی خود جهت موفق شدن در یک وضعیت خاص
است ( بندورا،1977).
خودکارآمدی به قضاوتهای افراد در رابطه با توانایی هایشان در به ثمر
رساندن سطوح طراحی شده عملکرد اطلاق می شود ( بندورا، 1996؛ به نقل از
مجیدیان، 1381). به عبارت دیگر خودکارآمدی، باورها و قضاوتهای افراد از
توانایی هایشان در انجام تکالیف خاص در موقعیت های خاص می باشد. بندورا شکل
خاصی از انتظار را خودکارآمدی می نامد و بیان می دارد که خودکارآمدی بر
عقاید و باور های افراد برای اعمال کنترل بر عملکرد خویش و بر رویدادهای
موثر بر زندگی اشاره دارد( بندورا،1977).
بندورا بیان نمود که در واقع واسطه میان دانش و عمل، خودکارآمدی می باشد. قضاوت مردم درباره توانایی شان
برای سازماندهی و اجرای امور، لازمه دستیابی به عملکرد موفق است. این امر
ربطی به راهبردهایی که فرد به کار میبرد ندارد، بلکه داوری درباره آنچه
میتواند انجام دهد مهم است (استینبرگ، 1998).
باور شخص در مورد تــوانایی هایش برای حصول سطوح تعیین شده خودکارآمدی می باشد ( ارمرود، 2006).
قضاوت شخصی در مورد تواناییها، بر پایه ی ملاک های مهارتی، حس کفایت
شخصی در چهارچوبی خاص، تمرکز بر ارزیابی توانایی ها برای اجرای وظائف خاص،
با توجه به اهداف و استانداردها خودکارآمدی می باشد (استینبرگ،[9] 1998).
خودکارآمدی یک توانایی است که در آن خود مهارتهای رفتاری، عاطفی،
اجتماعی، و شناختی باید سازماندهی شده و برای اهداف بی شمار بطور موثر
هماهنگ شوند بین داشتن زیر مهارتها و توانایی ترکیب آنها برای انجام عملی
در شرایط دشوار تفاوت آشکار، وجود دارد. دوم حتی با وجودی که کاملاً
میدانند چه کارکنند و مهارتهای لازم برای انجام آن کار را دارند ، به نحو
احسن در انجام کارها موفق میشوند. کارآمدی شخص، جریانهای عاطفی، هیجانی و
شناختی–که انتقال دانش و تواناییها را با عمل ماهرانه تحت نفوذ دارند را
فعال میسازد.
نظریه شناخت اجتماعی مبتنی بر الگوی علّی سه جانبه رفتار، محیط و فرد
است. این الگو به ارتباط متقابل بین رفتار، اثرات محیطی و عوامل فردی
(عوامل شناختی، عاطفی و بیولوژیک) که به ادراک فرد برای توصیف کارکردهای
روان شناختی اشاره دارد، تأکید می کند. بر اساس این نظریه، افراد در یک
نظام علّیت سه جانبه بر انگیزش و رفتار خود اثر می گذارند. باندورا (1997)
اثرات یک بعدی محیط بر رفتار فرد که یکی از فرضیه های مهم روان شناسان
رفتار گرا بوده است، را رد کرد. انسانها دارای نوعی نظام خود کنترلی و
نیروی خود تنظیمی هستند و توسط آن نظام برافکار، احساسات و رفتار های خود
کنترل دارند و بر سرنوشت خود نقش تعیین کنندهای ایفا می کنند(
بندورا،1977).
بدین ترتیب، رفتار انسان تنها در کنترل محیط نیست بلکه فرایندهای شناختی
نقش مهمی در رفتار آدمی دارند. عملکرد و یادگیری انسان متاثر از گرایشهای
شناختی، عاطفی و احساسات، انتظارات، باورها و ارزش هاست. انسان موجودی فعال
است و بر رویدادهای زندگی خود اثر می گذارد. انسان تحت تاثیر عوامل روان
شناختی است و به طور فعال در انگیزه ها و رفتار خود اثر دارد. بر اساس نظر
«باندورا»، افراد نه توسط نیروهای درونی رانده می شوند، نه محرکهای محیطی
آنها را به عمل سوق می دهند، بلکه کارکردهای روان شناختی، عملکرد، رفتار،
محیط و محرکات آن را تعیین می کند( بندورا،1977).
باندورا (1997) مطرح می کند که خود کارآمدی، توان سازنده ای است که بدان
وسیله، مهارتهای شناختی، اجتماعی، عاطفی و رفتاری انسان برای تحقق اهداف
مختلف، به گونه ای اثربخش ساماندهی می شود. به نظر وی داشتن دانش، مهارتها و
دستاوردهای قبلی افراد پیش بینی کننده های مناسبی برای عملکرد آینده افراد
نیستند، بلکه باور انسان در باره توانائیهای خود در انجام آنها بر چگونگی
عملکرد خویش مؤثر است. بین داشتن مهارتهای مختلف با توان ترکیب آنها به
روشهای مناسب برای انجام وظایف در شرایط گوناگون، تفاوت آشکار وجود دارد.
"افراد کاملاً می دانند که باید چه وظایفی را انجام دهند و مهارتهای لازم
برای انجام وظایف دارند، اما اغلب در اجرای مناسب مهارتها موفق نیستند"
(باندورا 1997).
خودشناسی از طریق پردازش مهارتهای شناختی، انگیزشی و عاطفی که عهده دار
انتقال دانش و توانائیها به رفتار ماهرانه هستند، فعال می شود. بهطور
خلاصه، خودکارآمدی به داشتن مهارت یا مهارتها مربوط نمی شود، بلکه داشتن
باور به توانایی انجام کار در موقعیتهای مختلف شغلی، اشاره دارد.
باور کارآمدی عاملی مهم در نظام سازنده شایستگی انسان است. انجام وظایف
توسط افراد مختلف با مهارتهای مشابه در موقعیتهای متفاوت بهصورت ضعیف،
متوسط و یا قوی و یا توسط یک فرد در شرایط متفاوت به تغییرات باورهای
کارآمدی آنان وابسته است. مهارتها می توانند به آسانی تحت تأثیر خودشکی[10]
یا خود تردیدی قرار گیرند، در نتیجه حتی افراد خیلی مستعد در شرایطی که
باور ضعیفی نسبت به خود داشته باشند، از توانائیهای خود استفاده کمتری می
کنند (باندورا، 1997). به همین دلیل، احساس خودکارآمدی، افراد را قادر می
سازد تا با استفاده از مهارتها در برخورد با موانع، کارهای فوق العاده ای
انجام دهند (وایت 1982). بنابراین، خودکارآمدی درک شده عاملی مهم برای
انجام موفقیت آمیز عملکرد و مهارتهای اساسی لازم برای انجام آن است.
[1] Pachars
[2] Scholdz
[3] Perceived Self Efficacy
[4] Goal Orientation
[5]- Lent and Hackett
[6]- Social cognition Theory
[7]- Bandora
[8]- Milne, Shyrn, April
[9]- Steinberg
[10]- Self-doubt
